Onderwijspopulisme

Jan Lepeltak

Populisme blijft niet beperkt tot de politiek. Ook het onderwijs kent zijn populistische variant. Men kan in het algemeen stellen dat onderwijspopulisten weinig op hebben met de resultaten van gedegen empirisch onderzoek. Bij onderwijspopulisme ligt het net anders. Het gaat niet zo zeer om een traditionele tegenstelling tussen een elite en het gewone volk. Bij de populistische onderwijsvernieuwers spelen onderbuikgevoelens een rol.  Zij zijn vaak afkomstig uit de ‘elite’. Ook kinderen van hoogopgeleiden doen het soms niet zo goed op school. Ze zijn niet dom, maar ze zijn dyslectisch of hoogbegaafd. De school heeft te weinig aandacht voor ze. Vaak worden daarbij in het verleden achterhaalde opvattingen nog steeds gebruikt. ‘Mijn kind is vooral een beelddenker; de school houdt geen rekening met de leerstijl van de leerling.’ Inmiddels weten we uit veel onderzoeken dat leerstijlen niet echt bestaan.

Onderwijspopulisten spreken ook graag over ‘nieuwe pedagogisch- en didactische paradigma’s’ die inmiddels feitelijk passé zijn. Het bekendst is de sociaal-constructivistische opvatting binnen het onderwijs waarin wordt uitgegaan van het idee dat leerlingen zelfstandig kennis en vaardigheden verwerven. Aan instructie heeft men een broertje dood. Lang was deze opvatting mainstream op de lerarenopleidingen. Tijdens een visitatie op een opleiding in Deventer, waar ik enige tijd heb gewerkt, schreef een van de leden van de visitatiecommissie in het eindrapport begin van de eeuw, dat  “de docenten op de opleiding het sociaal-constructivisme nog te weinig tussen de oren hadden”.  Dit alles had dramatische gevolgen gehad waarvan nu nog de wrange vruchten worden geplukt.

Dit gold het officiële formele onderwijs. Intussen werden andere populistische opvattingen populair. Wat te denken van de ‘Iederwijs’ scholen, waar de leerlingen zelf elke dag bepaalden aan welke vakken men mocht werken. Dit werd zelfs de onderwijsinspectie te gortig. Veel publiciteit kreeg Claire Boonstra met haar project Operation Education (OE). In de Naarderkerk, gaf zij in het kader van de Comeniuslezing een voordracht met als titel Naar een nieuw denkkader in educatie: opleiden tot burgers van één wereld.  Onderwijsspecialist Wilbrink heeft een doorwrocht artikel geschreven over wat hij noemt progressivisme. zie
https://komenskypost.nl/?p=3060

Claire introduceerde zich bij haar lezing door de baantjes te noemen die ze had gehad: van krantenbezorgster, balletdanseres en werknemer bij KPN en Unilever tot oprichtster van een ICT-bedrijf dat zich richtte op augmented reality. Ze gaf aan dat haar betrokkenheid bij onderwijs ver teruggaat. Claire noemde verder nog haar andere activiteiten. Haar aanwezigheid in Davos als Young Global Leader van het World Economic Forum. Ze is ook diverse malen genoemd als een van de ‘most influential women in technology’, en ze was Online Mediavrouw van het jaar 2011. Een waarlijk populistische influencer waar men niet omheen kon. 

Het gaat bij OE om optimale, persoonlijke ontplooiing. Zelf heeft Claire die kansen gehad.

Ze geeft nog steeds aan wat er allemaal misgaat, maar ze geeft alleen gratuite non-oplossingen: kortere vakanties, afschaffen van toetsen. Boonstra stelde in Naarden dat ze uitgebreid met onderzoekers gesproken heeft. Wie dat waren horen we niet. Boonstra probeert de indruk te wekken dat het onderwijsveld een nog niet eerder bewerkte akker is waar iedere bevlogen buitenstaander van harte welkom is om de eerste hand aan de ploeg te slaan.
Douglas Rushkoff mediagoeroe, journalist en columnist schreef een bestseller genaamd ‘Children of chaos’, waarin hij claimt dat kinderen moeiteloos kunnen multitasken. Van die claim bleef na onderzoek helemaal niets over. Integendeel. Zijn bestseller is dan ook niet meer in zijn bibliografie van zijn werk terug te vinden.
Nu hebben we de dubieuze radioreclames waarin wordt gesteld de begrijpend lezen helemaal niet moeilijk is. Iedereen kan het leren in14 weken. Een nieuwe niche aangeboord door het Nederlands mathematisch instituut. https://komenskypost.nl/?p=8540

Het gevaar bestaat dat men traditionele reformscholen zoals Dalton, Montessori, Freinetscholen, etc. ook afwijst. Daar is echter geen sprake van populisme. Veel van de opvattingen en praktische uitwerkingen komen voort uit jarenlange praktische ervaring. 

Cognitieve psychologen als Paul Kirschner bewijzen en verklaren met hun gedegen cognitieonderzoeken het gelijk van de goede, traditionele schoolmeesters en -juffen en het belang van goede instructie. 

“Ik heb nog ouwerwets onderwijs gehad” zei de baas van mijn ijzerwinkel op de hoek toen hij zonder calculator de rekening opmaakte. Inmiddels zit een hele generatie met de gebakken peren.