Pedro De Bruyckere
Dit onderzoek van Mikko Haavisto en collega’s in Learning and Instruction vond ik via Larry Ferlazzo, en het raakt meteen aan een discussie die ik al wel een paar keer voerde: wat werkt best voor leren, een tekst met plaatjes of een goed gemaakte video?
De onderzoekers werkten met Finse leerlingen uit het vijfde en zesde leerjaar. De kinderen leerden wetenschappelijke onderwerpen (zoals klimaatverandering) zowel via geïllustreerde teksten als via video’s waarin exact dezelfde woorden werden uitgesproken. Ze deden dat in echte klaslokalen, niet in een lab. Dat maakt het onderzoek interessanter dan veel eerdere studies.
De resultaten lijken duidelijk: leerlingen onthielden meer na het bekijken van de video’s dan na het lezen van de teksten, en ze rapporteerden ook een lagere cognitieve belasting. Vooral leerlingen met zwakkere lees- of decodeervaardigheden haalden voordeel uit de video’s. Anders gezegd: hoe minder vlot je leest, hoe groter de winst van een video.
Misschien werkt dat vandaag ook beter omdat veel kinderen gewoon minder goed lezen dan vroeger. De onderzoekers verwijzen zelf naar de dalende PISA-scores: 15-jarigen lezen gemiddeld op het niveau van 14-jarigen van tien jaar geleden. Video’s kunnen dat deels opvangen omdat ze de inhoud toegankelijker maken, maar dat is tegelijk ook de paradox. Ze helpen vooral omdat het lezen moeilijker is geworden en misschien dus meer cognitieve belasting vergen. Dat maakt ze nuttig, maar het mag ons niet blind maken voor het onderliggende probleem.
Het effect op leren was bovendien beperkt en gold vooral voor het onthouden van informatie, niet voor het toepassen ervan in nieuwe situaties. En hoewel video’s geen nadeel opleverden voor sterke lezers, betekent dat nog niet dat tekst overbodig wordt. Tekst blijft cruciaal voor leesontwikkeling en voor de vorming van kennis op langere termijn.
Een interessant detail: hoewel de kinderen tijdens de eerste toets de materialen mochten gebruiken, scoorden ze een week later nog steeds beter op wat ze uit video’s hadden geleerd. Dat suggereert dat video’s niet alleen makkelijker zijn, maar soms ook efficiënter. Het blijft wel onduidelijk waarom precies. Misschien omdat video’s het tempo sturen en de aandacht vasthouden.
Het onderzoek is zorgvuldig uitgevoerd en methodologisch sterk. Maar de auteurs geven zelf toe dat ze nog niet alles weten: de rol van taalbegrip is niet gemeten, en de studie beperkte zich tot natuurwetenschappelijke onderwerpen. De boodschap is dus niet “vervang teksten door video’s”, maar eerder: “kijk wanneer video’s kunnen helpen, vooral bij kinderen die worstelen met lezen.”
Of zoals een collega van mij het ooit samenvatte: goede didactiek begint niet met het medium, maar met het doel.
Dit artikel werd op 25 oktober 2025 gepubliceerd op X, Y of Einstein, de persoonlijke blog van Pedro De Bruyckere over onderwijs, jongeren, cultuur en media.
Over Pedro: regent en pedagoog, verdiept zich al jaren in de leefwereld van jongeren is een zelfverklaarde verslaafde aan populaire cultuur. Hij werkt sinds 2001 in de lerarenopleiding secundair onderwijs van de Arteveldehogeschool als pedagoog en onderzoeker en verder doet hij onderzoek aan de Universiteit van Utrecht. Op 9 juni 2017 behaalde hij zijn doctorstitel aan de Nederlandse Open Universiteit in Heerlen (klik hier voor een overzicht van recent wetenschappelijk werk).
Geef een reactie